Langs d’ Onderdukersweg. Aan de Onderdukersweg leup Aandries, neet omdat i’j aarns mos weên, maor omdat stillestaon gien optie meer was. ‘t Zaandpad kronkelde langs oltwallen en stille gröppels, waor de rooie klaover en de weegbree ’s zomers zachies fluusterden. Sien stappen klunken dof op et bevreuren zaandpad, edrögen deur klompen dee al meer winters adden esien dan om lief was. Elke stap brocht om verder van wat ooit vanselfsprekend was ewest. Aandries drög weinig bi’j om, een musse, een knapzak, een plestiektasse en erinnerings dee zwaorder weugen dan sien skolders konnen draegen. In d’oorlogsjaoren ad i’j ier minsen verbörgen. Now verbörg i’j veural sien eing gedachten. I’j ad een uus ad, een vrouwe en een toekomst dee leek op vaste grond. Maor sommige zaeken komen mit een straolende ochtend- en verdwienen dan veur altied mit een ondergaonde wintersunne. Zo now en dan kwamp i’j wel ies ene teung, een boer bi’j een ekke, een vrouwe mit een emmer, een kiend dat om naokeek en om speuls mit sni’jballen gooide. Minsen keken om an en knikden. Soms kreeg i’j een kop koffie an’ebeuden, waarm en zwiegend edrunken an een keukentaofel, waor de tied eêm stille estön ad. Sie vrögen neet veule. En Aandries vertelde weinig. Want wat i’j verleuren ad, löt eur neet uutleng. De Onderdukersweg bleef etselde, seizoen nao seizoen. In de winter was i’j kael en onverbiddelijk, in de zomer stoffig en loom. Aandries leup om keer op keer, asof ‘t slingerpad wat veur om bewaerde. Maor elke besni’jde bochte brocht allenig maor ’t selde: laand, bos, locht en erinnerings. I’j leup omdat de stilte thuus te groot was eworden. Omdat de stool teungover om leeg bleef. Omdat lopen om et geveul gaf dat i’j nog aarns bi’j eurde, al was ’t maor bi’j de weg self. En zo wordde Aandries deel van et laandskop, een man dee soms esien wordde, maor soms ook neet, een skaad tussen de bomen. Aan de Onderdukersweg vun i’j gien ni’j begun weer. Allenig een vorm van berusting. En soms, eel soms, was dat genog. Kniggien

De Vrouwenstraote: waor God, aandel en geroddel mekaere teungkwamen. De Vrouwenstraote in Steenwiek is gien gewone straote. Nee, dat is zo’n straote dee a’j neet bewaandelen, maor dee a’j beleêm. Ier kwamen geleuf, aandel en vrôggere poletiek mekaere teung op d’ook van de straote, vaeke tegelieke en meestal luudrochtig. De naeme verwiest keurig naor Onze Lieve Vrouwe, maor wee daenkt dat et ier allenig maor vroom en stille was, vergist om deerlijk. Neem nou Jan Endrik de Jaeger, beter bekend as de rooie winkelier. Sien zaeke op de ook van de Vrouwenstraote en de Skolestraote was begun veurige eeuw neet allenig een winkel, maor ook een soort poletieke uuskaemer. Ondertussen dat Jan Endrik sien suker en zepe over de teunbaanke skeuf, gong et gesprek meuiteloos over arbeidersrechten en stemrecht. Klaanten kwamen veur een pond koffie, maor gongen soms naor uus mit een SDAP-idee extra. Dat kon om klandizie kosten, maor Jan Endrik namp dat op de koop toe. Rood was rood, ook in Steenwiek. Jan Endrik zol ook nooit uut principe staotsloten gaon verkopen as dee toen al bestunnen, nee dat doe’j neet a’j rood bin. Midden in de straote ston en staot de Onze Lieve Vrouwekaarke, deur insiders liefkozend de Kleine Kaarke eneumd. Nao de stadsbraand van 1477 deur burgers eing’aandig weer op’ebouwd, want as Steenwiekers iets neet laoten liggen, is et wel eur kaarke. Domeneer Johannes Bogerman wijdde eur in 1592 protestaants in, en zol laeter op de Synode van Dordrecht zo streng optreden dat sels de baanken d’r nerveus van wordden. En dan was ‘r nog meester- timmerman Geert Jansen ten Polle, dee maondenlaank zwoegde an de preekstool. Veur 378 Caroli guldens, in dee tied een fortuun, now miskien net genog veur een keuken zonder aandgrepen. En dan was ‘r nog de Vrouwenpoorte, waor boeren mit karren vol greunte de stad binnen reden. De bewoners ier leefden letterlijk op de grens tussen Stad en de Kaampe en wussen alles, zagen alles en vertelden et deur. Rond 1900 gonsde de straote van ambacht. Kapper De Jong wus et stadsni’js vaeke al véúr et gebeurde, en Joodse aandelaoren zoas Slaeger en Culp zorgden veur leêm in de brouweri’je. De Vrouwenstraote verbund synagoge en maarkt, geleuf en koopwaer, aantienklap en aanddrôk. Wee now deur de Vrouwenstraote lop, sig mooie gevels en een rustig straotien. Maor luuster good. Mit een beetien verbeelding eur ie et debat, et knippen van de skere, et preken van de domeneer en et geraetel van karren. Want sommige straoten em’ gien asfalt, maor ge’eugen.

In het ochtendwoud, lijkt de tijd even te hebben gerust. Dit gedicht staat stil bij dat moment van ontwaken, waarin zichtbaar wordt wat bleef en wat veranderde. Het herinnert ons eraan dat niets zonder reden bestaat, ook niet wat oud, gebroken of stil is geworden. Alles vindt zijn plaats, op zijn tijd. En niets gaat verloren zonder betekenis. ‘t Ochtendwoud In ’t Ochtendwoud druipt regen zachtjes neer. Opnieuw geboren uit nevelige grijze lucht. de tijd heeft hier even heel diep geslapen, maar slaakt nu bij ’t ontwaken een ferme zucht. ’t Licht komt weer vrij. Onthult wat viel en wat bleef staan. Op vermolmd hout is ‘t mos teruggekeerd een teken, dat ons allen laat overdenken, dat niets onnodig wordt gecreëerd Wat brak wordt weer geheeld, de barsten van het leven verdwijnen. na ‘t zilveren zwijgen, wordt praten weer goud Alles komt weer terecht bij het oude Opnieuw leven in ‘t Ochendwoud Jan L Mateboer

De Meulenstraote, een straote vol waarklust, vakmanskap en gerstenat. As een Steenwieker echtpaer teungwoordig ontspannen d’ond uutlat in de Meulenstraote, dan vraogen sie zich onwillekeurig of oe et ier vrôgger reuk, klunk en veural smök. Want waor a’j now redelijk rustig kunnen waandeln, wordde vrôgger stevig eleefd. Sie staon eêm stille bi’j et veurmaelige café Walzicht, dat in Steenwiek beter bekend staot as De Blauwe Walm. Een etablissement dat neet zo eel lange eleden sien deuren sleut, maor waor de geur van koffie, bier en veural ook staarke rokersver’aelen nog altied rondgaon. ’s Morns omme zes ure al lös, veur waarkleu dee eur dag neet begonnen zonder een bak koffie, of sels mitene al mit een alve liter Grolsch uut de beugelflesse. Multitasken neumen wi’j dat now. De straote was drôk en leêmdig, allerlei beroepen wordden ier uut’oefend. Neem now Endrick de Mulder, meulenaor van beroep en een brombere uut overtuging, maor i’j wus dat ie neudig was. Sien meule kraekde d’r over. En sien umeur ston constaant op teungwiend en iederene wus dat wanneer Endrick fleut, waeide et en a’j om neet eurden was’t wiendstille. Voor sien meule ston steevast Grietien Broodzak, dee eur koren kwam laoten maelen en ondertussen de leste roddels vertelde. “E’j ’t al eurd?” see sie teung Jan en Alleman dee neet snel genog weg konnen lopen. Grietien eur man Klaesz was leerlooier en stunk zeum daegen in de weke as een bunzing. Verderop zat Lambert de Smid, die op oefiezers ramde asof i’j ruzie adde mit ’t alve Steenwiek. As Lambert dree knal’arde klappen achter mekaere gaf, dan was ‘r braand, ruzie of nog aarger allebeide. Tussen de uzen deur speulden kiender mit olten oepels, vaarkens leupen knorrend rond en onden dee naarns bi’j eurden, maor overal bi’j waren. Een aandelsreiziger mit een karre vol linnen stoffen en aander gerei bleef steevaste stikken in de modder en reup elke maond dat i’j nooit meer terôgge kwamp. En as de wiend good ston, mengden zich de geuren van brood, mest, rook en gepekeld leer tot wat sie destieds “stadslocht” neumden. De Meulenstraote leefde. Rommelig, waarklustig, luudrochtig, eingwies, maor zonder eur was Steenwiek nooit eworden wat et vandaege de dag is. Sels zonder Action. Kniggien

De piepende krulewaegens van de Onnegiesstraote. A’j dan zo deur d’Onnegiestraote kuieren en ie daenken dat disse straote altied al een keurige binnenstadstraote is ewest, mit rechte stoepen, lanteerns, winkels en uzen mit dubbel glas, dee kent eur slecht. Vrôgger was dit een raandgebied. Een uutloper van Steenwiek, richting Onna, waor de Stad laangzem overgong in grond dee a’j nog omme kon’n spitten en bewaarken zo a’j dat self wollen. De mooiste skuurties wordden d’r ebouwd en dat zonder vergunning. Steenwiek mit toendertied 4100 inwoners was een vestingstad. Dichte bi’j de wallen môg neet alles. Uzen öllen zich koest, maor achter de gevels begonnen eigenlijk al de tunen. Lange stroken grond, smal en praktisch, waor warmozeniers en alve tuunders eur kost bi’j mekaere scharrelden. Gien romaantiek. Eerappels waren eerappels en kool deu wat kool mos doon. Greuien dus! Ook op de Kaampe, dee langs d’Onnegiesstraote een rechtstreekse verbiending mit de maarkt adde. Daor leup dan zo’n man, maor soms ook een vrouwe met een krulewaegen dee al piepde véúrda’j ’m kon’n sien. Dat piepen was gien gebrek, dat was karakter. Een krulewaegen zonder gepiep was verdocht. Dan a’j om óf net, óf ie waarkden te weinig. En waarken, dat deuden sie ier. Voor eigen taofel, veur de maarkt, veur d’ere van ‘t bestaon. De straote was modderig, veural in d’aarfst was ’t aarg nat. Zomers steuf sels et stof van de Kaampe d’Onnegiesstraote in. De bewoners wussen wat jaorgetieden waren. Op maarktdaegen gongen sie vrôg op stap, richting de maarkt. De greunten netties erangskikt, asof sie zich bewust waren van eur taek. Steenwiek at wat ier greuide en dat was good genog. In de 19e eeuw verdween et nut van de wallen, verleur ook de vesting eur nut en wordde de Stad groter. Tunen wordden percelen, percelen wordden uzen. De straote wordde beskaefd. Stoepen kwamen, regels ook. De krulewaegens verdwenen naor skuurties en skuurties verdwenen weer achter ni’jbouw. Maar een straote verget niks. Op stille morns, as Steenwiek nog eêm dot asof ‘t slap, eur ie et soms nog. Dat zachte, koppige gepiep. Neet ard, neet dudelijk , maor anwezig. Zoas arbeid altied aanwezig blif, ook als gien minse meer wet wee as ’t edön adde. KNIGGIEN

DE LOOIJERSGRACHTE Aquarel naor een foto van Luc van Erkelens. A’j vandaege de dag langs de Looijersgrachte in Steenwiek kuieren, zo’j zowat vergeten da’j over eeuwenolde verdedigingswaarken lopen en oe de uutgewiste footstappen van Rennenbaarg en Van den Kornput veur de geest kunnen aelen. Maor skien bedriegt, onder ’t rustige en spiegelende waeter en de netties gemaeide wallen klopt nog altied et olde arte van de vestingstad. In de tied van de Tachtigjaorige Oorlog, toen de Spanjolen meermaols prebeerden een Spaans vlaggien op onze stadswallen te plaanten, speulde Steenwiek een strategische rolle dee sien weergae neet kende. De grachten, waoronder de Looijersgrachte, vormden toen een soort middeleeuwse beveiligingssoftware zonder updates, maor wéh mit blubber, kokende teer, musketkogels en vleukende soldaoten. De naeme “Looijersgrachte” verröd wèh wat van ‘t daegelijkse leêm daorzoot. Want ondertussen dat de stad zich veurbereidde op te verwachten belegeringen, waren an de raand van deselde grachte de looiers drok doonde met uden, vaeten waeter en veural de staank dee a’j liever neet te dichte in oen neusgaeten kregen. Et looien van leer was now neet bepaold een fris veurjaors-aroma, dus de Steenwiekers waren maor wat bliede dat dit ambacht netties buten et centrum wordde uut’evoerd. Daor, bi’j ‘t water, konnen sie de bool deurspoelen zonder dat alf Steenwiek flauw völ. Maor teungwoordig wordt ‘r ook nogal estunken in Steenwiek, daenk maor ies an dee Iesbere febriek an de Dolderweg, dee dommiet Re-Blok gaot eten. In de twintigste eeuw dochten sie in Steenwiek eêm modern te moên doon en wordde een stok van de grachte dichte’gooid, ideaal veur auto’s, minder geskikt voor istorie. Maor gelôkkig kregen sie begun disse eeuw spiet, en wordde ‘t waeter weer terôgge’brocht. Een beetien asof de stad see: “Ach, dat dempen… laoten wi’j dat maor gauw vergeten.” Teungwoordig glinstert de Looijersgrachte weer als vanolds en vormt sie, saemen met de stadswallen, een charmante erinnering an tieden van stried, staank en stoere vakluu. Een grachte met karakter, seg maor. KNIGGIEN

DE Martkt Wie op een zwoele zomeravond de markt van Steenwijk opliep hoorde bijna het zachte geroezemoes van een eeuwenlange geschiedenis. De markt, met z’n fraaie historische panden die stoer maar vriendelijk tegen elkaar leunen, vormt al generaties lang het kloppende hart van de stad Steenwijk. Tegenwoordig zitten toeristen er graag op de terrasjes, waar de glazen klinken en de bediening steevast beweert dat het zonnetje hier nét iets langer blijft hangen dan in Meppel. Maar vroeger, jawel vroeger, had de markt een totaal andere functie. Toen kwam men er niet voor een cappuccino, maar voor koeien, varkens en andere beesten die soms meer lawaai maakten dan de huidige toeristen. Veemarkten, jaarmarkten, kramen vol handel en herrie. De markt heeft het allemaal gezien. En als het vee een dagje vrij had, dan speelde de plaatselijke fanfare er wel lustig op los. Zo’n concert op de markt kon nog wel eens uitlopen, want als de klarinetten en trompetten eenmaal warm gelopen waren, werden ze wel weer opgevolgd door de drumbands. Maar de markt kende ook z’n donkere bladzijdes. Er werd in vroeger jaren recht gesproken, vonnissen uitgesproken en soms ook voltrokken. Maar waar ooit het schavot stond waar men publiekelijk te kijk gezet werd en waar menig boosdoener met rotte appels of eieren bekogeld werd, staat nu met Kerst een gigantisch reuzenrad. De markt wordt super gezellig, maar zeker ook spannend met Kerst. De geschiedenis fluistert nog, maar wordt nu overstemd door deze kerstattractie die z’n weerga niet kent. Jan L Mateboer

ACHTER DE DEURE. Achter de deure daor ston sie skaemel naekt En nam mien eelterige aand veurzichtig in de eure. Zowat onderddartig perkamenten jaoren, Saemen eel intiem achter de deure. Allebei deur een lange aostige tied edwaeld. Soms öng een daamp van traonen tot op de grond. Maor ook mit liefdesfonteinen an d’orizon, Beminnend tot verre in d'ochtendstond. Liefde as een deure mit roestige skarnieren, Een deure dee kan kraeken, maor ook dichte kan staon Piepend, senewachtig enneweer, Maor dee ook waengwied lös kan staon. ‘k Veulde vandaege weer oen waarme zachte aand, ‘k Ebbe oe toen maor een liefdesbreef eskreêm. En tussen de daansende letters deur E’k stillegies de liefde mit oe bedreêm. KNIGGIEN